Oturum notu: Bu rehber, ilk değerlendirmesi Mayıs 2026 olan güncel IB Environmental Systems and Societies (ESS) guide’ına göre hazırlanmıştır.
ESS Paper 1’de amaç, önceden görülmemiş bir case study ile ilişkili metin, tablo, grafik, harita veya görsel kanıtları analiz edip değerlendirmektir. Kaynağı ezberlemek değil; sorunun istediği kanıtı seçmek, veriyi doğru okumak ve ESS kavramlarıyla açıklamak gerekir.
IB ESS SL Paper 1’in resmî 2026 yapısı
SL Paper 1 bir saat sürer, 35 puandır ve final değerlendirmenin %25’ini oluşturur. Öğrenciye belirli, önceden görülmemiş bir case study ile ilgili farklı biçimlerde veriler sunulur. Sorular bu verilerin analizi ve değerlendirilmesine dayanır; tüm sorular zorunludur.
SL Paper 2 iki saat ve 60 puandır; final değerlendirmenin %50’sini oluşturur. Section A kısa yanıtlı ve data-based sorulardan, Section B ise iki seçenekten bir yapılandırılmış essay yanıtından oluşur. 30 puanlık individual investigation (IA) kalan %25’tir.
Case study’yi soruyla birlikte okuma yöntemi
- Önce command term’i belirleyin. Describe, explain, analyse, evaluate veya compare farklı bir cevap işi ister.
- Sorunun kaynak işaretini bulun. İstenen tablo, grafik, metin bölümü veya görseli doğrudan eşleştirin.
- Veriyi tarif etmeden önce birimi ve kapsamı kontrol edin. Eksen, ölçek, tarih aralığı, kaynak ve dipnot cevabın sınırını belirler.
- Kanıtı bir ESS kavramına bağlayın. Perspectives, systems ve sustainability güncel dersin temel kavramlarıdır; bağlantı yalnızca soruyla ilgiliyse kurulmalıdır.
- Çıkarımı kanıttan ayırın. Önce verinin ne gösterdiğini, sonra bunun nedenini veya olası açıklamasını yazın.
- Sınırlılığı görünür kılın. Veri nedensellik kurmaya yetmiyorsa, yalnızca belirli bir bölgeyi/dönemi kapsıyorsa veya alternatif açıklamalar varsa bunu belirtin.
Grafik ve tablo yanıtı nasıl kurulur?
Güçlü bir data-based yanıt üç parçadan oluşur: veri noktasını doğru birimle belirtme, deseni ya da farkı açıklama ve yalnızca kanıtın izin verdiği ölçüde çıkarım yapma. “Grafik artıyor” yerine hangi değişkenin, hangi aralıkta ve hangi yönde değiştiğini yazın. Bir oran hesaplandıysa işlemi gösterin ve sonucu bağlama geri bağlayın.
Command term’e göre cevap derinliği
- Describe: Gözlenebilir özellik veya deseni açık biçimde belirtin.
- Explain: Neden-sonuç bağını mekanizmayla kurun.
- Analyse: Verinin parçaları arasındaki ilişkiyi inceleyin ve çıkarımı destekleyin.
- Evaluate: Kanıtı, güçlü ve sınırlı yönleri tartarak gerekçeli bir yargıya bağlayın.
- Compare: Hem benzerlikleri hem farkları, aynı karşılaştırma ekseni üzerinde verin.
Paper 1 ile Paper 2’yi karıştırmayın
Paper 1 tamamen case study verisine dayalı zorunlu sorulardan oluşur. Paper 2 ise Section A’da kısa yanıt ve data-based soruları, Section B’de yapılandırılmış essay’i birleştirir. Paper 1 pratiğinde kaynak okuma ve seçici kanıt kullanımı; Paper 2 pratiğinde ise ders bilgisini yapılandırılmış argümana dönüştürme ayrıca çalışılmalıdır.
Kendi kontrol listeniz
- Her sayısal yanıtta birim ve veri kapsamı açık mı?
- Her açıklama, soruda verilen kanıta geri dönüyor mu?
- Command term’in istediği düşünme düzeyi karşılanıyor mu?
- Genel ESS bilgisini, case study kanıtının yerine kullanıyor musunuz?
- Sonuç cümlesi kanıtın izin verdiğinden daha güçlü bir iddia kuruyor mu?
Sık sorulan sorular
Paper 1’de tek bir uzun metin mi verilir?
Resmî guide, belirli bir case study ile ilişkili verilerin çeşitli biçimlerde verileceğini söyler. Bu nedenle hazırlık yalnızca uzun metin okumaya değil; tablo, grafik, harita ve diğer kaynak türlerini birlikte yorumlamaya dayanmalıdır.
Belirli bir puan veya paragraf sayısı hedeflemeli miyim?
Hayır. Soru yapısı ve puan dağılımı sınava göre değişebilir. Cevabın uzunluğunu command term, puan değeri ve gerekli kanıt belirlemelidir; sabit paragraf kalıpları puan garantisi vermez.
Hesap makinesi kullanılabilir mi?
Güncel ESS guide, her iki yazılı sınav için de hesap makinesi gerektiğini ve izin verilen grafik özellikli hesap makinelerinin kullanılabileceğini belirtir. Sınav yılına ait hesap makinesi yönergesini ayrıca kontrol edin.