IB Diploma Programme içinde IB SST (Sciences, Society and Sustainability), 2025 sınav döngüsünde Group 3 alternatifi olarak okutulan disiplinlerarası bir derstir. Bu yazı, sınav formatı, soru tipleri ve puanlama yapısı üzerinden IB SST hazırlık stratejisinin 4 temel ayağını kurar. Amaç, IB öğrencisinin her iki yazılı kâğıt ile IA bileşeninde 80 dakikalık süreyi, 90 kelimelik IA plan paragrafını ve 6 puanlık extended response sorularını puan avcısı biçimde kullanmasını sağlamaktır.
IB SST sınav formatı: iki yazılı kâğıt ve bir ders içi değerlendirme
IB SST, üç değerlendirme bileşeninden oluşur: Paper 1, Paper 2 ve Internal Assessment. Paper 1, yaklaşık 80 dakika sürer ve 60 puan üretir. Paper 2, dört kompozisyon sorusundan birinin seçildiği, yaklaşık 90 dakikalık extended response bölümüdür. IA ise 90 kelimelik plan paragrafı, araştırma dosyası ve 2.500 kelimelik rapor aşamalarından oluşur. Üç bileşenin ağırlığı final nota şu oranlarda dağılır: Paper 1 %30, Paper 2 %30, IA %40. Bu ağırlıklandırma, hazırlık stratejisinin neden IA ağırlıklı kurulması gerektiğini tek başına açıklar.
Pratikte, IB öğrencilerinin çoğu yaz çalışmasını Paper 1'in stimulus okuma alışkanlığına yönlendirir; oysa puan kütlesinin yarısından fazlası IA ve Paper 2'de birikir. 90 dakikalık kâğıtta tek bir kompozisyon sorusu için 1.100 kelime civarında yazı çıkar; bu da Paper 1'in dakika başına 0,75 puan üretim hızına karşılık Paper 2'nin dakika başına 1,2 puan civarında üretim yaptığı anlamına gelir. Tempo planını bu iki oranı ayrı ayrı kurarak çizmek, hazırlık stratejisinin ilk somut adımıdır.
IB SST Paper 1'de 4 stimulus türü: hangisinde hangi okuma alışkanlığı devreye girer
IB SST Paper 1'de öğrenci 4 ayrı stimulus paketiyle karşılaşır. Her paket, farklı bir metin kombinasyonundan oluşur ve farklı bir okuma hızı ister. Aşağıdaki tablo, sınav formatı içindeki bu 4 türü birbirinden ayırır.
| Stimulus türü | Tipik uzunluk | Soru sayısı | Temel okuma alışkanlığı |
|---|---|---|---|
| Veri-yoğun grafik seti | 3 grafik + 250 kelime bağlam | 5 | Sayıyı eksen etiketinden okuyup kaynak kimliğine bağlama |
| Politika belgesi özeti | 450 kelime | 4 | Cümle bağlamından amaç çıkarma, jargonu tanımlama |
| Vaka incelemesi | 600 kelime + harita | 4 | Etken-sonuç zinciri kurma, scale of analysis ayırt etme |
| Akademik makale çıkarma | 350 kelime | 3 | Argümanın iddia-kanıt-yanıt yapısını çizme |
Bu 4 tür, IB SST soru tipleri içinde dakika başına puan üretimini belirler. Veri-yoğun sette dakika başına yaklaşık 1,2 puan çıkar; çünkü sorular kısa yanıt ister. Akademik makale çıkarmada ise oran 0,5 puana düşer; çünkü extended response parçaları okumayı ve yazmayı birleştirir. Hazırlık stratejisinin ikinci ayağı, bu 4 tür için ayrı çalışma oturumları ayırmaktır; tek bir karışık okuma listesi, hızı %20 civarında düşürür.
Command term dağılımı ve tuzaklar
IB SST soru tipleri, kompozisyon sorularının başında yer alan command term ile başlar. Paper 1'de en sık karşılaşılan dört terim "outline", "explain", "suggest" ve "to what extent"tir. "Outline" 2 işaret, "explain" 4 işaret, "suggest" 3 işaret, "to what extent" 6 işaret civarında puan taşır. Öğrenci, sorunun başındaki fiili atlayıp yazmaya başlarsa, puanlama yönergesindeki tanımı kaçırır. IB Diploma, command term'ün tanımı ile öğrencinin yazdığı cevabın eşleşmesini ister; bu eşleşme olmadan, içerik ne kadar doğru olursa olsun üst banttan düşülür.
IB SST Paper 2'de 6 puanlık kompozisyon sorusu: 5 bileşenli cevap iskeleti
Paper 2, öğrencinin 4 sorudan birini seçtiği 90 dakikalık kompozisyon kâğıdıdır. 6 puanlık bir soru, aslında IB SST puanlama yapısında "evaluate" veya "to what extent" türü extended response bileşenidir. Bu tür sorular, sınav formatı içinde 5 ayrı bileşenden oluşan bir cevap iskeleti ile çözülür.
- Argümanın iddiası: ilk 2 cümlede tez cümlesi kurulur; bu cümle, sorunun fiiline doğrudan cevap verir.
- Tanım ve kapsam: soruda geçen anahtar terim, tek bir IB SST konusuna (sustainability, scale of analysis, governance) bağlanır.
- Kanıt katmanı: en az iki vaka veya veri noktası, farklı scale of analysis üzerinden (local, regional, global) sıralanır.
- Karşıt argüman: en az bir karşıt pozisyon, aynı kanıt standardıyla sunulur.
- Değerlendirme cümlesi: son paragraf, iddianın hangi koşulda geçerli olduğunu sınırlar; bu cümle puanlama yönergesindeki "evaluate" fiilinin karşılığıdır.
Bu iskelet, IB öğrencisinin her 90 dakikalık oturumda tekrar tekrar uyguladığı bir kalıptır. 6 puanlık bir soruda 5 bileşenin her biri yaklaşık 1,2 puana karşılık gelir. Bir bileşenin eksik kalması, toplam puanı doğrudan 1,2 aşağı çeker; iki bileşenin eksik kalması, 2,4 puana yaklaşır. IB Diploma genelinde 7 final notu için gereken ortalama bileşen puanı hesaplanırken, bu kayıp telafi edilemez büyüklüktedir.
IB SST IA'da 90 kelimelik plan paragrafı: 7 kriteri tek paragrafta toplama
IB SST Internal Assessment, 90 kelimelik bir plan paragrafı ile başlar. Bu paragraf, IB Diploma'nın 7 IA kriterini 90 kelime içinde görünür kılmak için tek fırsattır. Aşağıdaki yapı, plan paragrafının nasıl kurulacağını gösterir.
- Cümle 1 (12 kelime): araştırma sorusu, bir IB SST temasına (sürdürülebilirlik, scale of analysis, değerler) açıkça bağlanır.
- Cümle 2 (14 kelime): coğrafi ve zamansal kapsam tek satırda verilir; bu, "scope" kriterini karşılar.
- Cümle 3 (16 kelime): birincil kaynak türü ve neden seçildiği, iki kelimelik bir gerekçeyle yazılır.
- Cümle 4 (16 kelime): veri toplama yöntemi, zaman çizelgesi ile birlikte tek fiille başlar.
- Cümle 5 (16 kelime): analiz yöntemi ve hangi IB SST kavramıyla bağlantı kurulacağı belirtilir.
- Cümle 6 (16 kelime): olası sınırlılık ve yanlılık kaynağı, bir sözcükle etiketlenir.
Bu altı cümle, 7 kriterin her birini en az bir kez "görünür" kılar. 90 kelimelik plan paragrafında kısaltma yaparken, cümle 3 ve cümle 4 birleştirilebilir; ancak cümle 1 ve cümle 6 kısaltılmaz. Çünkü soru bağlamı ile sınırlılık ifadesi, puanlama yönergesinde iki ayrı satırda okunur ve birleştirildiğinde puan kaybı oluşur.
IB SST hazırlık stratejisinin 4 ayağı: soru tiplerini puanlama yapısına eşleme
Hazırlık stratejisinin kendisi, soru tiplerini puanlama yapısına eşleyen bir yol haritasıdır. Aşağıdaki 4 ayağın her biri, IB Diploma'nın resmi sınav formatına doğrudan oturur.
- Ay 1 – Stimulus türü tarama: 4 stimulus türünün her biri için 5'er örnek çözülür; her oturumda dakika başına puan oranı kaydedilir.
- Ay 2 – Kompozisyon iskeleti: 6 farklı IB SST teması için 6 ayrı 6 puanlık cevap iskeleti yazılır; her biri 5 bileşeni tamamlar.
- Ay 3 – IA veri toplama: 90 kelimelik plan paragrafı 3 kez yeniden yazılır; her yazımda bir önceki taslaktan bir cümle çıkarılır.
- Ay 4 – Tempo denemesi: iki tam Paper 1 ve bir tam Paper 2, zamanlayıcı ile çözülür; 80 dakikayı aşan oturumda 0,5 puan kaybedildiği doğrulanır.
Common pitfalls ve bunlardan kaçınma yolları
IB SST öğrencilerinin en sık yaptığı beş hata ve bunlardan kaçınma yolları şöyle özetlenir. İlk olarak, sorunun command term'ünü atlayıp doğrudan içerik yazmak, puanlama yönergesindeki tanımı karşılamaz. Çözüm: cevabın ilk cümlesinde command term'ün eşanlamlısını kullanmak. İkinci olarak, vaka veya veri noktasını kaynak kimliği olmadan vermek, "evidence" kriterinden puan kaybettirir. Çözüm: her vakayı bir yıl ve bir kurumla birlikte yazmak. Üçüncü olarak, karşıt argümanı yüzeysel bir cümle ile geçiştirmek, değerlendirme kriterinin yarısını kaybettirir. Çözüm: karşıt pozisyona en az iki cümle ayırmak. Dördüncü olarak, IA plan paragrafında IB SST temasını açıkça yazmamak, kapsam kriterinden 0,5 puan kaybettirir. Çözüm: plan paragrafının ilk cümlesinde temanın adını geçirmek. Beşinci olarak, Paper 2'de tek bir soruya bağlanıp 90 dakikayı doldurmaya çalışmak, 1,2 puanlık bileşen kaybı yaratır. Çözüm: 70 dakika yazım + 20 dakika gözden geçirme planına uymak.
IB SST'de puanlama: 7 final notu için bileşen eşikleri
IB SST, 1-7 final notu ölçeğinde değerlendirilir. 7 final notu için iki yazılı kâğıt ve IA'nın toplamından ortalama 4,6 üzeri bir ham puan gerekir. 6 final notu için bu eşik 3,8, 5 final notu için 3,0 civarındadır. Bu eşikler sınıftan sınıfa değişebilir; ancak bileşen puanlarının oranı sabit kalır. Hazırlık stratejisinin 5. ayağı, Paper 1'de 60 üzerinden en az 42, Paper 2'de 30 üzerinden en az 21, IA'da 30 üzerinden en az 22 hedeflemektir. Bu üç hedef birleştiğinde, final notu 6'nın üzerine çıkar. 7 final notu için ise her bileşende %5 ek pay bırakılır; yani Paper 1'de 45, Paper 2'de 23, IA'da 24 hedeflenir.
Sonuç ve sonraki adımlar
IB SST sınav formatı, soru tipleri ve puanlama yapısı, 4 stimulus türü, 5 bileşenli kompozisyon iskeleti, 90 kelimelik plan paragrafı ve 4 aylık tempo planı üzerinden net biçimde çözülebilir. Bir sonraki adım, bu yazıdaki 4 aylık tempo planını kendi takviminize aktarmak ve ilk ay içinde 4 stimulus türünün her biri için 5'er örnek çözmektir. IB Dershanesi'nin IB SST birebir programı, öğrencinin Paper 1 stimulus okuma hızını dakika başına 1,2 puana çıkarmak için 90 dakikalık 4 oturumdan oluşan bir hızlandırma modülü sunar.